«Το αλκοόλ είναι λύση για μένα!»

Για τους περισσότερους ανθρώπους, το αλκοόλ δεν ξεκινά ως πρόβλημα.
Ξεκινά ως λύση.

Σε βοηθά να χαλαρώσεις μετά από μια δύσκολη μέρα.
Σε βοηθά να κοινωνικοποιηθείς πιο εύκολα.
Σε βοηθά να αποφορτιστείς, να γελάσεις, να νιώσεις «πιο άνετα στο σώμα σου».

Γι’ αυτό και οι συζητήσεις γύρω από το ποτό είναι συχνά τόσο φορτισμένες και τόσο προσωπικές. Δεν πρόκειται απλώς για μια συνήθεια. Όταν υπάρχει πρόβλημα και κάποιος μας το επισημαίνει, συχνά το υπερασπιζόμαστε με όλο μας το είναι — πολλές φορές περισσότερο απ’ ό,τι θα υπερασπιζόμασταν τον ίδιο μας τον εαυτό.

Κι αυτό γιατί, σταδιακά, το ποτό παύει να είναι κάτι που κάνουμε και γίνεται κάτι που είμαστε. Ένας μηχανισμός που, σε διαφορετικές φάσεις της ζωής, αναλαμβάνει διαφορετικό ρόλο.

Όμως, ανεξάρτητα για το πώς νιώθουμε απέναντι στο αλκοόλ, όπως κι αν το παρουσιάζει κανείς στον εαυτό του, υπάρχει μια βασική αλήθεια: το αλκοόλ δεν είναι τίποτα άλλο από μία εθιστική ουσία. Και κάθε εθιστική ουσία, με τον χρόνο, απαιτεί όλο και μεγαλύτερη ποσότητα για να φέρει το ίδιο αποτέλεσμα. Αυτό δεν είναι άποψη. Είναι νευροβιολογία.

Αν κάποιος πίνει με συχνότητα και ποσότητα για χρόνια ή δεκαετίες, δεν υπάρχει περίπτωση να μην περάσει από στάδια σύνδεσης με την ουσία αυτή. Όχι επειδή «έχει πρόβλημα», αλλά επειδή ο εγκέφαλος προσαρμόζεται. Πάντα. Χωρίς εξαίρεση.

Γι’ αυτό έχει αξία να γνωρίζεις σε ποιο στάδιο βρίσκεσαι. Όχι μόνο γιατί η αυτογνωσία είναι το Α και το Ω σε όλα τα στάδια της ζωής, αλλά και γιατί σε βοηθά να συνειδητοποιήσεις ότι κάποια πράγματα που εύχεσαι όπως το "μακάρι να έπινες όπως παλιά" ίσως δεν είναι πια ρεαλιστικά.

Αν βρίσκεσαι στο πρώτο στάδιο, για παράδειγμα, χρειάζεται προσοχή για να μείνεις εκεί.
Αν βρίσκεσαι στο δεύτερο, χρειάζεται επίγνωση γιατί η υγεία αρχίζει να μπαίνει στο παιχνίδι.
Αν βρίσκεσαι στο τρίτο, χρειάζεται ειλικρίνεια για να αρχίσεις να βλέπεις τα πράγματα όπως είναι.

Γιατί τα στάδια, όταν συνδέονται με μια τοξική εθιστική ουσία, δεν πηγαίνουν προς τα πίσω. Δεν κάνουν κύκλους. Πηγαίνουν μόνο προς τα μπροστά.

Ποια είναι τα 3 στάδια της χρήσης αλκοόλ;

Μαγεία. Φάρμακο. Δυσφορία.

Οι περισσότεροι άνθρωποι περνούν και από τα τρία στάδια κάποια στιγμή. Όχι απαραίτητα γραμμικά. Και συχνά χωρίς να το καταλαβαίνουν.

Στάδιο 1ο: Μαγεία - Όταν το αλκοόλ μοιάζει με δώρο

Στη φάση της Μαγείας, συχνά στα 20 - 25 μας, το αλκοόλ μοιάζει εύκολο. Αβίαστο. Ευχάριστο.
Μπορεί να νιώθεις πιο χαλαρός/ή, πιο κοινωνικός/ή, πιο ανοιχτός/ή. Οι κουβέντες ρέουν. Η ένταση πέφτει. Η σύνδεση έρχεται πιο γρήγορα. Δεν έχεις έντονα hangovers. Αντέχεις. Οι παρενέργειες είναι ακόμα διαχειρίσιμες.

Βιολογικά, αυτό έχει εξήγηση. Το αλκοόλ αυξάνει τη ντοπαμίνη, ενισχύει προσωρινά το GABA και καταστέλλει τη στρεσογόνο απόκριση. Δημιουργεί πραγματική αίσθηση ευκολίας και ευχαρίστησης και το σώμα ακόμα έχει αντοχές.

Η μαγεία είναι αληθινή.
Και ακριβώς γι’ αυτό είναι τόσο πειστική.

Όμως ο εγκέφαλος προσαρμόζεται. Αυτό που κάποτε λειτουργούσε με μικρή ποσότητα, αρχίζει να απαιτεί περισσότερη. Και αυτό που έδινε χαλάρωση, αρχίζει σιγά σιγά να κοστίζει.

Στάδιο 2ο: Φάρμακο -  Όταν το αλκοόλ γίνεται εργαλείο

Εδώ βρίσκεται το πιο ύπουλο στάδιο. Και αυτό που συχνά δεν αναγνωρίζεται.

Στη φάση του Φαρμάκου, το αλκοόλ δεν χρησιμοποιείται πια κυρίως για ευχαρίστηση, αλλά για λειτουργία. Για να αντέξεις. Για να «κλείσεις» το μυαλό σου. Για να κατεβάσεις το άγχος. Για να μπορέσεις να κοιμηθείς.

Σε αυτό το στάδιο:
– πίνεις για να αποσυμπιεστείς
– πίνεις για να διαχειριστείς άγχος, υπερφόρτωση ή ευερεθιστότητα
– πίνεις όχι επειδή το απολαμβάνεις τόσο ή επειδή έχεις βγει, αλλά επειδή χωρίς αυτό νιώθεις πιο νευρικός/ή, πιο άδειος/α, πιο ανήσυχος/η

Εδώ συμβαίνει η κρίσιμη μετατόπιση:
το αλκοόλ παύει να είναι επιλογή και γίνεται μηχανισμός ρύθμισης.

Από την πλευρά του νευρικού συστήματος, λειτουργεί σαν ένα γρήγορο «κουμπί». Μειώνει τεχνητά τις ορμόνες του στρες, όπως η κορτιζόλη. Το πρόβλημα είναι τι συμβαίνει μετά.

Όταν το αλκοόλ αποχωρεί από τον οργανισμό, το στρες επιστρέφει ενισχυμένο. Το άγχος ανεβαίνει. Ο ύπνος γίνεται πιο ρηχός. Ο εγκέφαλος μειώνει τη δική του παραγωγή ηρεμιστικών νευροδιαβιβαστών.

Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος αυτοσυντήρησης:
ποτό → ανακούφιση → rebound στρες → ανάγκη για ποτό.

Αυτό δεν είναι θέμα χαρακτήρα.
Είναι νευροβιολογία.

Πολλοί συχνά παραμένουν σε αυτή τη φάση για χρόνια, και εκεί αρχίζουν και ακούγονται τα:

  • «Δεν έχω πρόβλημα, απλώς περνάω μια δύσκολη φάση.»
  • «Αν δεν πιω, με πιάνουν τα νεύρα μου.»
  • «Το χρειάζομαι για να κοιμηθώ.»
  • «Όλοι έτσι κάνουν, εγώ γιατί να είμαι διαφορετικός/ή;»
  • «Δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να το κόψω.»
  • «Έχω τόσα στο κεφάλι μου, δεν μπορώ και αυτό τώρα.»
  • «Θα το δω αργότερα, όταν ηρεμήσουν τα πράγματα.»
  • «Δεν έχω πρόβλημα, δεν πίνω πια και από το πρωί.»
  • «Δεν με ελέγχει, απλώς με βοηθά.»
  • «Δεν πίνω πολύ, πίνω συχνά.»

Στάδιο 3ο: Δυσφορία - Όταν το αλκοόλ δημιουργεί το πρόβλημα που υποσχέθηκε να λύσει

Στη φάση της Δυσφορίας, το αλκοόλ δεν βοηθά πια. Απλώς συντηρεί τον κύκλο.

Μπορεί να πίνεις χωρίς να το θέλεις πραγματικά.

Σίγουρα έχεις κάνει αμέτρητες προσπάθειες να το ελέγξεις, χωρίς επιτυχία.

Ο στενός σου κύκλος έχει αρχίσει και ανησυχεί και μάλλον στο λέει κιόλας.
Ξυπνάς με άγχος, τύψεις ή έντονη αυτοκριτική. Πολλές φορές αυτό συμβαίνει στις 3 τα ξημερώματα με ταχυκαρδία, αφυδάτωση και έντονες αρνητικές σκέψεις.
Το πρωί είσαι άσχημα, νιώθεις χαμηλή διάθεση ή συναισθηματικό μούδιασμα. Κενό. Βαρύ σώμα. Ενοχές.
Αισθάνεσαι παγιδευμένος/η σε έναν κύκλο που δεν «σπάει» με σκέψη ή αποφάσεις. Όποτε και να πιεις πια, σχεδόν πάντα μετά νιώθεις άσχημα. Δεν πίνεις ανέμελα πια.

Σε αυτό το στάδιο, το αλκοόλ έχει απορρυθμίσει το σύστημα στρες, έχει διαταράξει τον ύπνο, έχει αλλάξει την ισορροπία ντοπαμίνης και σεροτονίνης και έχει αυξήσει το βασικό επίπεδο άγχους.

Γι’ αυτό και η θέληση από μόνη της δεν αρκεί πια. Ο εγκέφαλος δεν αναζητά ευχαρίστηση. Αναζητά ανακούφιση από τη δυσφορία που το ίδιο το αλκοόλ έχει δημιουργήσει.

Γι'αυτό εδώ εμφανίζεται συχνά η ντροπή. Δεν μπορείς εσύ πια να σε φροντίσεις, το περιμένεις από την ουσία να το κάνει για σένα.

Όμως η δυσφορία δεν είναι αποτυχία.
Είναι ένα νευρικό σύστημα σε υπερφόρτωση.

Μια ειδική σημείωση για τις γυναίκες

Οι γυναίκες συχνά περνούν από αυτά τα στάδια πιο σιωπηλά. Χωρίς «πάτο». Χωρίς κραυγές. Με μια αργή διάβρωση της ευεξίας.

Οι ορμονικές αλλαγές, η αυξημένη ευαισθησία στο αλκοόλ με την ηλικία, το πολιτισμικό μήνυμα ότι το κρασί είναι self-care και η πίεση να είσαι λειτουργική, ήρεμη και «μια χαρά», κάνουν αυτή τη μετάβαση ακόμα πιο αόρατη.

Και έτσι το αλκοόλ μπορεί να περάσει από μαγεία, σε φάρμακο, σε δυσφορία χωρίς ποτέ να ονοματιστεί πάρα πολύ γρήγορα. Και το βλέπω με τις γυναίκες που συνεργάζομαι. Οι περισσότερες μου λένε «Οκ. Ναι πάντα μου άρεσε άλλα δεν ξέρω πώς ξαφνικά πέρασα τόσο γρήγορα στο ένα μπουκάλι κρασί την ημερά».

Δεν γίνεται ξαφνικά. Αλλά γίνεται γρήγορα. Γιατί το γυναικείο σώμα είναι πολύ πιο ευάλωτο σε αυτή την νευτροτοξίνη, που ακούει στο όνομα αλκοόλ.

Τα καλά νέα;
Όταν δεις το μοτίβο, χάνει τη δύναμή του.

Αντί να ρωτάς τον εαυτό σου ξανά και ξανά «είμαι αρκετά χάλια για να σταματήσω;», η ερώτηση που ίσως θα σε βοηθήσει περισσότερο να καταλάβεις τι συμβαίνει είναι
«τι ρόλο παίζει το αλκοόλ στη ζωή μου αυτή τη στιγμή, με βοηθάει ακόμα;»

Αυτή η ερώτηση δεν κρίνει.
Δεν πιέζει.
Δεν ζητά αποφάσεις για πάντα.

Δημιουργεί χώρο.
Και μέσα σε αυτόν τον χώρο μπορούμε, μαζί, να αλλάξουμε τη σχέση.
Να αποφορτίσουμε το μυαλό από την παγίδα της ουσίας.
Να αποδυναμώσουμε τον μηχανισμό που σε κρατά εγκλωβισμένο/η στην ίδια καθημερινή κατάληξη.

Η ελευθερία δεν έρχεται από το να πείσεις τον εαυτό σου ότι «είσαι αρκετά χάλια» για να αλλάξεις.
Έρχεται από το να δεις καθαρά πώς λειτουργεί αυτό που ζεις και να επιλέξεις κάτι διαφορετικό, με υποστήριξη.

Και η αλλαγή έρχεται.

Διάβασε εδώ τη μαρτυρία της Β.Χ., που άφησε πίσω τη χρόνια καθημερινή κατανάλωση και έχει πια τον έλεγχο της ζωής της.

Αν νιώθεις ότι έχει έρθει η ώρα να δεις ξεκάθαρα τι σου συμβαίνει, στείλε μου μήνυμα.
Ο δρόμος της ελευθερίας υπάρχει.
Και δεν χρειάζεται να τον περπατήσεις μόνος/η.

Με πίστη σε σένα,
Γιούλη